Thừa kế tài sản theo di chúc vừa là vấn đề văn hóa, vừa mang yếu tố kinh tế - xã hội nhưng cũng rất phức tạp về mặt pháp lý. Nếu không theo quy định của pháp luật thì mối quan hệ anh, chị, em có thể rơi vào cảnh lôi nhau ra công đường để phân xử, gây rạn nứt tình cảm gia đình, vơi cạn tình nghĩa cha - con, anh - em, thậm chí gây ra những vết thương về tinh thần không thể hàn gắn, để lại những hệ lụy không hề nhỏ cho nhiều thế hệ.
Trong nhiều năm qua, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1, tỉnh Gia Lai đã thụ lý kiểm sát giải quyết nhiều vụ án tranh chấp chia di sản thừa kế. Đặc biệt, nhiều vụ án tranh chấp thừa kế mà tài sản có giá trị lớn, mâu thuẫn phức tạp, kéo dài, để lại hậu quả đau lòng đó là tình cảm giữa cha mẹ và con cái, giữa anh chị em ruột, họ hàngdòng tộc bị sứt mẻ, đánh mất, thậm chí phát sinh hành vi vi phạm pháp luật phải xử lý hình sự.
Vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất và tranh chấp thừa kế tài sản giữa nguyên đơn ông Phan Q và bị đơn bà Phan Thị Ch (trú tại: P. Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai) là một ví dụ điển hình. Ông Phan Q và vợ là bà Nguyễn Thị Ng có 02 người con chung là ông Phan Văn S và bà Phan Thị Ch. Khi bà Ch được 01 tuổi thì bà Ng chết. Ông Phan Q kết hôn với bà Nh có 03 người con chung. Tranh chấp phát sinh khi ông Q chuyển nhượng một phần quyền sử dụng thửa đất …. cho người khác. Bà Ch cho rằng thửa đất này là do ông Q và mẹ bàlà bà Ng tạo lập trong thời kỳ hôn nhân nên ngăn cản không cho ông Q thực hiện việc chuyển nhượng. Do đó, ông Q khởi kiện yêu cầu công nhận quyền sử dụng thửa đất trên cho ông; bà Ch phản tố yêu cầu chia thừa kế tài sản của bà Ng để lại. Vụ án đang trong quá trình giải quyết thì hai bên lời qua tiếng lại và dẫn đến xô xát, đánh nhau giữa vợ chồng bà Ch và anh N (là em cùng cha khác mẹ). Ông H là chồng bà Ch bị thương tích kết quả giám định tổn thương cơ thể là 9% nhưng do bị đánh bằng tay chân nên không xử lý hình sự. Vợ chồng bà Ch khởi kiện vụ án dân sự yêu cầu ông N bồi thường thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm. Tưởng chừng vụ việc dừng lại nhưng mâu thuẫn căng thẳng âm ỉ, kéo dài một thời gian sau ông H chồng bà Ch lại dùng hung khí đánh ông N gây thương tích 3%. Ông H bị khởi tố và xử lý hình sự về tội “Cố ý gây thương tích”. Sau khi thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ vụ án đã được đưa ra xét xử với kết quả chấp nhận yêu cầu khởi kiện công nhận quyền sử dụng đất cho ông Q và bác yêu cầu phản tố của bà Ch về chia di sản thừa kế.
Bên cạnh những vụ án phức tạp, có những vụ tranh chấp kéo dài nhiều năm mới được giải quyết. Trong những tháng đầu năm 2026, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1 - Gia Lai tham gia xét xử 02 phiên tòa tranh chấp về thừa kế tài sản được thụ lý từ nhữngnăm 2021, 2022 đến nay.
Vụ án “tranh chấp chia thừa kế và chia tài sản chung” giữa nguyên đơn ông Trần Văn B và bị đơn ông Lê Văn T được Tòa án thụ lý từtháng 3 năm 2022.
Cụ bà Lê Thị D chung sống với cụông Phạm A nhưng không có đăng ký kết hôn và sinh 02 người con là ông Lê Văn T và ông Phạm Văn Kh, đến khoảng năm 1973-1974 thì cả hai không cònchung sống với nhau. Khoảng năm 1976-1977, cụ D sống chung với cụ ông Trần L nhưng không đăng ký kết hôn, sinh được 02 người con là bàTrần Thị M và ông Trần Văn B. Đến năm 1983, cụ Trần L và cụ D không còn sống với nhau. Năm 1986, do không có chỗ ở và đất canh tác nên cụ D có làm đơn xin cấpđất, được địa phương tiến hành cấp đất với diện tích 500m2 thuộc thửa đất số 192, tờ bản đồ số 41, địa chỉ: Tổ 9, khu vực 7, phường Bùi Thị Xuân, TP. Quy Nhơn (nay là phường Quy Nhơn Tây, tỉnh Gia Lai). Quá trình sử dụng đất thì cụ D và các người con là ông Lê Văn T, ông Phạm Văn Kh, bà Trần Thị M và ông Trần Văn B có khai hoang thêm nên diện tích đất tăng thêm như hiện nay, theo kết quả đo đạc thực tế có tổng diện tích 1.763,6m2. Năm 1995, cụ D chết không để lại di chúc, ông T là người trực tiếp quản lý sử dụng thửa đất này cho đến nay. Sau nhiều lần yêu cầu ông T chia thừa kế di sản của mẹ để lại cho các anh chị em không thành thì ông B khởi kiện yêu cầu chia thừa kế đối với 500m2 đất cụ D để lại và chia tài sản chung đối với phần diện tích còn lại. Bị đơn ông T không đồng ý chia thừa kế vì ông cho rằng phần diện tích 500m2 là chính quyền cấp cho ông và mẹ là cụ D, còn phần diện tích còn lại do ông nhận chuyển nhượng của ông Võ Quán vào năm 1991 nhưng giấy tờ bị thất lạc. Ngày 26/01/2026, phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án diễn ra kết quả chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông Trần Văn B.
Kiểm sát viên tham gia phiên tòa
Vụ tranh chấp về thừa kế tài sản theo di chúc giữa nguyên đơn anh Võ Văn Nh và bị đơn ông Võ Văn Ng. Cha mẹ ông Ng có 05 người con, trong đó có ông Võ Văn L chết sớm để lại vợ trẻ và con thơ. Vì vậy anh Nh (con của ông L) sống cùng ông bà nội, còn ông Ng mặc dù đã có vợ con nhưng không lo làm ăn mà nhiều lần dọa đánh đập cha mẹ nên cha mẹ đã làm đơn từ con gửi chính quyền địa phương. Năm 1994, sau khi thống nhất trong gia đình thì cha mẹ ông Ng lập di chúc để lại tài sản là nhà đất tại…. cho cháu nội là anh Võ Văn Nh được quyền sở hữu, sử dụng. Tuy nhiên, sau khi ông bà chết thì ông Ng về tranh dành quyền quản lý di sản nên anh Nh khởi kiện yêu cầu công nhận di chúc và buộc ông Ng giao trả lại nhà đất cho anh được quản lý, sử dụng theo như di nguyện của ông bà. Vụ án đã xét xử và kết quả chấp nhận yêu cầu khởi kiện của anh Võ Văn Nh. Phiên tòa khép lại nhưng tình nghĩa chú cháu không thể nối lại, những vết nứt, sự đổ vỡ tình cảm không thể lành lại và tâm trạng của người trong cuộc không thể khép lại.
Mỗi vụ án dân sự nói chung và vụ án tranh chấp về thừa kế tài sản nói riêng là một câu chuyện, một màu sắc khác nhau. Bởi lẽ, một khi các đương sự đã quyết định khởi kiện, nhờ đến sự can thiệp của pháp luật đồng nghĩa họ khôg thể tìm được tiếng nói chung và họ không còn đặt tình cảm, lợi ích chung của gia đình lên lợi ích của bản thân. Đó cũng là lúc mâu thuẫn đã lên đỉnh điểm và thông thường sau khi kết thúc phiên tòa cũng chính là thời điểm sợi dây gắn kết tình cảm gia đình đứt gãy, đặt dấu chấm hết cho nền tảng của sự đoàn kết, gắn bó, sẻ chia và truyền thống gia đình.
Trong vô vàn những câu chuyện đau lòng chỉ vì lợi ích vật chấtđánh mất tình thân đều đọng lại trong lòng người nhiều suy ngẫm, những day dứt của người cầm cân nảy mực. Những lời tâm sự của người trong cuộc “Ngày xưa, đau lắm khi chứng kiến cảnh đất mẹ gánh chịu bom đạn của chiến tranh, nay lại càng đau hơn khi chứng kiến cảnh huynh đệ tương tàn vì đất đai mà xâu xé lẫn nhau”, đó cũng là tâm trạng chung của những người làm công tác giải quyết án dân sự./.
Hoa Lý – Viện KSND khu vực 1
