Nhằm cụ thể hóa tinh thần Hiến pháp về bảo vệ quyền con người, quyền công dân và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, phát triển công nghệ trong kỷ nguyên mới, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua hai đạo luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng: Luật Thi hành án hình sự (Luật số 127/2025/QH15) và Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú (Luật số 128/2025/QH15). Cả hai đạo luật này đều chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026.

Đối với ngành Kiểm sát nhân dân, việc triển khai và thi hành hai đạo luật này không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn thuần túy nhằm thực hiện tốt chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, mà còn là trách nhiệm chính trị cao cả. Đây là cơ sở pháp lý vững chắc để các Kiểm sát viên phát huy vai trò bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tạm giữ, tạm giam, người chấp hành án, đồng thời khẳng định bản chất nhân đạo, nhân văn sâu sắc của chế độ ta.

 

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai về triển khai thi hành 02 đạo luật trên và các nghị định hướng dẫn thi hành của luật, ngày 10/7/2026, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 10, tỉnh Gia Lai đã tiến hành triển khai quy định của 02 đạo luật, các nghị định hướng dẫn thi hành đến toàn thể công chức và người lao động của đơn vị. Qua nghiên cứu, triển khai đã làm rõ được những điểm mới mang tính đột phá trong hoạt động lập pháp và giá trị nhân văn sâu sắc của 02 đạo luật trên, cụ thể:

 

Đối với Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025

 

So với luật năm 2015, đạo luật mới đã mở rộng toàn diện cả về phạm vi lẫn tư duy quản lý tư pháp, đặc biệt là việc chuyển đổi số và bảo vệ các nhóm đối tượng yếu thế.

 

Bổ sung hành lang pháp lý cho biện pháp "Cấm đi khỏi nơi cư trú": Luật đã thiết lập một chương riêng (Chương VII) quy định chặt chẽ, định lượng hóa về trình tự, thủ tục và cơ chế giám sát đối với người bị áp dụng biện pháp này. Việc thay đổi từ tư duy "quản lý cảm tính" sang quy trình hóa giúp bị can, bị cáo vừa đảm bảo quyền tự do dịch chuyển có giới hạn để lao động, sinh sống, vừa nâng cao ý thức chấp hành bản cam đoan trước pháp luật. Nếu vi phạm nghĩa vụ đến lần thứ 3 hoặc tái phạm, hậu quả pháp lý sẽ được xử lý nghiêm minh bằng việc thay đổi sang biện pháp ngăn chặn khác (tạm giam).

 

Ứng dụng công nghệ để minh bạch và nhân văn: Việc bắt buộc thu thập sinh trắc học (mống mắt, ADN, giọng nói) (Điều 14) và đưa phòng xét xử trực tuyến, trung tâm chỉ huy điều hành vào mô hình chuẩn của trại tạm giam (Điều 12) là một bước tiến vượt bậc. Điểm mới này không chỉ giúp quản lý chính xác, chống nhầm lẫn, mà còn hạn chế tối đa việc phải di chuyển trích xuất vất vả, tôn trọng quyền được xét xử nhanh chóng, an toàn và bảo mật thông tin cá nhân của người bị giam giữ.

 

Tính nhân đạo, nhân văn sâu sắc thể hiện qua đối xử:

 

Đối với người đồng tính, người chuyển giới: Luật cho phép bố trí buồng giam riêng dựa trên lý do giới tính (Điều 16). Đây là sự thừa nhận và tôn trọng tối đa quyền định dạng giới tính, bảo vệ họ khỏi nguy cơ bị xâm hại hoặc kỳ thị trong môi trường giam giữ.

 

Đối với người dưới 18 tuổi: Luật tăng gấp đôi số lần được gặp người thân thích, người bào chữa, người tiếp xúc lãnh sự (Điều 34). Điều này thể hiện tính nhân văn, giúp giữ vững mối liên hệ giáo dục từ gia đình, hỗ trợ tâm lý kịp thời cho người dưới 18 tuổi khi phải áp dụng các biện pháp tố tụng đối với họ.

 

Đối với phụ nữ có thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi: Việc nâng diện tích chỗ nằm tối thiểu lên  (Điều 35) khẳng định chính sách bảo vệ bà mẹ và trẻ em của Đảng và Nhà nước, đảm bảo môi trường phát triển thể chất tối thiểu cho trẻ sơ sinh ngay trong không gian giam giữ.

Đ/c Phạm Thế Quang triển khai 02 đạo luật và các nghị định hướng dẫn thi hành

Đối với Luật Thi hành án hình sự năm 2025

 

Song hành với công tác tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú; Luật Thi hành án hình sự mới là bước hoàn thiện quy trình lập pháp, chuyển trọng tâm từ "trừng trị" sang "giáo dục, cải tạo và an sinh", mở ra con đường hoàn lương rộng mở cho người phạm tội.

 

Ghi nhận quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người của phạm nhân: Đây là một trong những điểm mới đột phá, nhân văn nhất của Luật năm 2025. Quy định này tôn trọng quyền tự quyết, quyền nhân thân cơ bản của phạm nhân, mở ra cơ hội để họ thực hiện nguyện vọng nhân đạo, đóng góp giá trị cho y học và xã hội để chuộc lại một phần lỗi lầm, thể hiện sâu sắc tính hướng thiện của con người.

 

Chuẩn hóa và nâng cao chế độ giáo dục, cải tạo: Luật quy định chặt chẽ hơn trách nhiệm của trại giam trong việc tổ chức các lớp học xóa mù chữ, phổ biến thời sự, chính trị, giáo dục công dân và pháp luật cho phạm nhân. Chế độ tiếp cận thông tin thông qua hệ thống truyền thanh, truyền hình, thư viện sách báo được đầu tư bài bản, giúp phạm nhân không bị tụt hậu, giữ vững mối liên hệ thông tin với xã hội để chuẩn bị tốt tâm lý tái hòa nhập.

 

Chăm sóc y tế và bảo vệ quyền lợi toàn diện: Các quy định về khám sức khỏe định kỳ cho phạm nhân, chế độ chăm sóc đặc biệt đối với phạm nhân bị bệnh nặng, phụ nữ có thai, sinh con trong trại giam được cụ thể hóa rõ ràng về định lượng ăn, mặc, ở. Sự chăm sắc này khẳng định quan điểm: Người chấp hành án phạt tù tuy bị hạn chế quyền tự do dịch chuyển nhưng các quyền cơ bản về an sinh, sức khỏe và tính mạng luôn được pháp luật bảo hộ nghiêm ngặt.

 

Hai đạo luật nêu trên chính là tấm gương phản chiếu bản chất ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam — một nền tư pháp không chỉ có sức mạnh răn đe, trấn áp tội phạm mà còn chứa đựng tình thương, sự bao dung và tôn trọng nhân phẩm con người.

 

Để đưa các quy định của Luật và các nghị định hướng dẫn thi hành thực sự đi vào cuộc sống, mỗi cán bộ, Kiểm sát viên, công chức Viện kiểm sát nhân dân khu vực 10, tỉnh Gia Lai quyết tâm thực hiện tốt các nhiệm vụ sau:

 

- Chủ động học tập, quán triệt sâu sắc các quy định của luật: Nắm vững các quy định của luật, nghị định, đặc biệt là các điểm mới về thẩm quyền kiểm sát, quy trình giải quyết khiếu nại, tố cáo và các tiêu chuẩn mới về chế độ giam giữ, thi hành án.

 

- Tăng cường công tác kiểm sát hoạt động tư pháp: Thường xuyên, trực tiếp kiểm sát chặt chẽ cơ sở giam giữ (Phân trại tạm giam), cơ quan thi hành án hình sự và việc thi hành biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú tại cấp xã. Kịp thời phát hiện, kháng nghị, kiến nghị xử lý nghiêm các vi phạm xâm phạm quyền lợi hợp pháp của người bị tạm giữ, tạm giam và người chấp hành án.

 

- Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác kiểm sát thi hành án hình sự; tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú góp phần đưa công tác chuyển đổi số của đơn vị ngày càng tốt hơn, đám ứng yêu cầu công tác chuyển đổi số của ngành.

 

“Thượng tôn pháp luật” phải luôn đi đôi với “bảo vệ quyền con người”. Việc triển khai, thi hành hiệu quả Luật Thi hành án hình sự và Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025 chính là hành động thiết thực nhất của ngành Kiểm sát nhân dân nhằm góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam giàu tính nhân văn, nghiêm minh và hiện đại./.

Phạm Thế Quang - Viện KSND khu vực 10