Vừa qua, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai đã ban hành Thông báo rút kinh nghiệm về kiểm sát việc giải quyết vụ án kinh doanh thương mại bị Tòa án cấp phúc thẩm hủy án do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Thông qua đó, yêu cầu các đơn vị trong Ngành nghiên cứu, rút kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại.
Theo nội dung vụ án: Ngày 06/5/2024, Công ty TNHH Thương mại dược phẩm T.L (gọi tắt là Công ty T.L) ký hợp đồng với Công ty cổ phần nông nghiệp xuất nhập khẩu M.T.X (gọi tắt là Công ty M.T.X) cho thuê 300.000 m² đất cùng nhà xưởng, máy móc để triển khai dự án trồng dâu nuôi tằm và cây ngắn ngày. Theo thỏa thuận, Công ty M.T.X phải đặt cọc cho Công ty T.L 300.000.000 đồng, số tiền này sẽ được Công ty M.T.X trả dần vào các đợt bán kén trong ba năm đầu.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, Công ty M.T.X nhiều lần tạm ứng tiền của Công ty T.L để chi trả chi phí hoạt động. Từ ngày 17/6/2024 đến ngày 14/10/2024, Công ty T.L đã cho Công ty M.T.X vay tổng số tiền 648.273.000 đồng. Sau khi đối trừ tiền thu mua kén 170.620.500 đồng, Công ty M.T.X còn nợ Công ty T.L số tiền 477.652.500 đồng.
Qua kiểm tra thực tế việc triển khai dự án và tình trạng sử dụng tài sản, Công ty T.L nhận thấy Công ty M.T.X không thực hiện nghĩa vụ đặt cọc, năng lực tài chính hạn chế, nợ lương công nhân, quản lý yếu kém, không chăm sóc vườn dâu, gây hư hỏng tài sản, ảnh hưởng đến hiệu quả dự án. Vì vậy, ngày 28/9/2024, Công ty T.L quyết định thanh lý, chấm dứt hợp đồng và yêu cầu Công ty M.T.X bàn giao lại đất, tài sản; tuy nhiên Công ty M.T.X không hợp tác thực hiện.
Ngày 15/10/2024, Công ty T.L khởi kiện yêu cầu Tòa án buộc Công ty M.T.X thanh lý hợp đồng, bàn giao đất và tài sản, đồng thời thanh toán số tiền còn nợ 477.652.500 đồng. Trong quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn rút yêu cầu về việc bàn giao đất và tài sản do đã thu hồi trên thực tế, chỉ còn yêu cầu thanh lý hợp đồng và thanh toán khoản nợ nêu trên.
Tại Bản án kinh doanh thương mại sơ thẩm số 01/2025/KDTM-ST ngày 19/9/2025, Toà án nhân dân cấp sơ thẩm tuyên chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, buộc Công ty M.T.X thanh toán số tiền 477.652.500 đồng nhưng không chấp nhận yêu cầu thanh lý hợp đồng.
Ngày 30/9/2025, nguyên đơn kháng cáo một phần bản án sơ thẩm, yêu cầu cấp phúc thẩm tuyên bố chấm dứt hợp đồng ngày 06/5/2024, buộc Công ty M.T.X bàn giao lại cho Công ty T.L toàn bộ diện tích đất, tài sản mà Công ty T.L đã nhận; đồng thời buộc bị đơn chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh do vi phạm hợp đồng.
Quá trình giải quyết vụ án, nhận thấy Công ty T.L khai đã cho Công ty M.T.X vay tổng số tiền 648.273.000 đồng; Công ty M.T.X chỉ thừa nhận đã mượn của Công ty T.L tổng số tiền 528.476.000 đồng và không thừa nhận đã nhận của nguyên đơn số tiền 119.797.000 đồng. Tuy nhiên, Toà án nhân dân cấp sơ thẩm chưa tiến hành đối chất giữa các bên để làm rõ mục đích chuyển tiền; chưa xác minh làm rõ và chưa đưa các cá nhân, tổ chức có liên quan tham gia tố tụng để làm rõ bản chất giao dịch đối với khoản tiền này. Việc chỉ căn cứ vào chứng từ chuyển khoản cho một bên thứ ba (không phải bị đơn) và lời khai của nguyên đơn để tuyên chấp nhận yêu cầu đòi tiền là thiếu căn cứ, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn.Do đó, tại Bản án kinh doanh thương mại phúc thẩm số 03/2026/KDTM-PT ngày 22/01/2026, Tòa án nhân dân cấp phúc thẩm đã tuyên hủy toàn bộ bản án sơ thẩm do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.
Qua vụ án cho thấy, trong quá trình kiểm sát giải quyết vụ án, Viện kiểm sát nhân dân cấp sơ thẩm chưa phát hiện được vi phạm nêu trên, dẫn đến thống nhất quan điểm giải quyết với Tòa án nhân dân cấp sơ thẩm. Đây là thiếu sót cần nghiêm túc rút kinh nghiệm.
Việc ban hành Thông báo rút kinh nghiệm nhằm kịp thời chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế trong công tác kiểm sát việc giải quyết án kinh doanh thương mại; góp phần nâng cao chất lượng công tác kiểm sát và bảo đảm việc giải quyết vụ án đúng quy định của pháp luật./.
Tô Trâm – Phòng 10
